Jawny rejestr wynagrodzeń ze środków publicznych

Na czym polega postulat#

Każda złotówka z NFZ jest pieniądzem publicznym. Postulujemy jeden, jawny, ogólnodostępny rejestr, w którym dla każdego lekarza — po numerze prawa wykonywania zawodu — widać łączną kwotę otrzymaną ze środków publicznych w danym roku, zsumowaną ze wszystkich placówek i form rozliczenia. Konkretnie rejestr pokazywałby przy danym PWZ:

• łączną roczną kwotę brutto wypłaconą ze środków publicznych (NFZ);
• rozbicie tej kwoty: podmiot wypłacający, forma współpracy (etat / kontrakt / umowa cywilnoprawna), tytuł wypłaty (świadczenia, dyżur, gotowość, funkcja) oraz — o ile jest ewidencjonowany — wymiar godzin;
• publikację jako otwarte dane: wyszukiwanie po numerze PWZ i po podmiocie, całość do pobrania.

Dokładne brzmienie żądania znajdziesz w treści petycji.

Co jest jawne, a co pozostaje chronione#

Granica jest prosta: jawne jest to, co opłaca podatnik; prywatne zostaje prywatne. To rozróżnienie jest dla nas warunkiem brzegowym, nie dodatkiem.

Dlaczego po numerze PWZ, a nie PESEL#

Rejestr proponujemy oprzeć o numer prawa wykonywania zawodu (PWZ) — publiczny identyfikator zawodowy lekarza — a nie o numer PESEL, który jest daną wrażliwą chronioną przez RODO. PWZ jest dziś jawny w publicznym rejestrze lekarzy, więc nadaje się do wiązania danych o środkach publicznych bez ujawniania danych prywatnych. To celowa decyzja: chcemy jawności wydatków, nie inwigilacji ludzi.

Rząd idzie w tę stronę — ale połowicznie. Uchwalona ustawa (czeka na podpis prezydenta) pozwoli agencji AOTMiT zliczać wynagrodzenia po numerze PESEL lub PWZ, tyle że dane mają trafić do agencji, nie do obywateli — do niejawnej taryfikacji, a nie do jawnego rejestru. Eksperci wskazują dodatkowo dwie luki: spółdzielnie lekarskie i teleradiologię (podwykonawca będący osobą prawną), przez które płaca konkretnej osoby znów staje się niewidoczna — a zrzeszanie się „może stać się metodą ucieczki” przed widocznością zarobków. To dokładnie dlatego proponujemy rejestr publiczny i po numerze PWZ, obejmujący także umowy z podmiotami (Rzeczpospolita, Co w Zdrowiu).

Co mówią dane — dlaczego to konieczne#

Postulat nie wynika z przeczucia, lecz z luk, które same dane czynią widocznymi:

• Nikt nie zna pełnej kwoty. AOTMiT przyznaje, że widzi wynagrodzenia tylko „na poziomie jednej placówki”; po zsumowaniu kontraktów odsetek lekarzy z dochodem ponad 100 tys. zł/mies. rośnie z 1,2% do 5–10% (Rzeczpospolita).
• Rekordy idą w setki tysięcy. Najwyższy ujawniony kontrakt to 316 079 zł miesięcznie (1,26 mln zł w cztery miesiące) — w regionie, którego szpitale mają 1,4 mld zł długu (Menedżer Zdrowia).
• Konstrukcja sprzyja kumulacji. Ok. 73% specjalistów rozlicza się na kontraktach (B2B), które łatwo łączyć w wielu placówkach naraz (Gazeta Prawna).
• Więcej pieniędzy ≠ krótsze kolejki. Budżet NFZ wzrósł ze 144 do ~220 mld zł, a do specjalisty wciąż czeka się średnio 4,2 miesiąca; budżet i tak się nie spina (luka ~21 mld zł w 2027 r.) (Rzeczpospolita, Barometr WHC).
• Publicznych rejestrów łącznych wynagrodzeń: zero. Dane o wypłatach istnieją w NFZ, ale nie są łączone po lekarzu ani publikowane.
• Robią to już inni — ręcznie, po omacku. Niezależna analiza 160 oświadczeń majątkowych radnych-lekarzy wykazała medianę dochodu 285 tys. zł (ok. 3× mediana krajowa), a u rekordzisty 4,9 mln zł rocznie — przy czym tylko 43% badanych pracowało na etacie w placówce publicznej. Autor musiał zrekonstruować to z rozproszonych dokumentów i sam postuluje publiczną bazę danych — ten sam rejestr, o który wnioskujemy. Dowód, że jest potrzebny i że robienie tego po omacku się nie skaluje (Co w Zdrowiu).
• Poparcie społeczne stoi po stronie jawności. W reprezentatywnym sondażu UCE Research dla Onetu (1023 dorosłych, 21–22 VI 2026) jawność wszystkich kontraktów lekarskich finansowanych ze środków publicznych okazała się rozwiązaniem najczęściej wskazywanym — 21,9%, przed zakazem prywatnej praktyki (17,3%) i limitami wynagrodzeń (14,3%) (Onet).
• Wnętrze systemu proponuje to samo. prof. Urszula Demkow — lekarz i była wiceminister zdrowia — porządkując sześć typów kontraktów lekarskich, jako lekarstwo wskazuje m.in. centralną ewidencję czasu pracy i jawne benchmarki stawek; bez nich, jak pisze, „łatwo powstają kominy płacowe, których nikt nie potrafi racjonalnie uzasadnić”. To de facto ten sam rejestr — postulowany z pozycji insidera systemu (Klub Jagielloński).

Jak to mogłoby działać#

Postulat nie wymaga zbierania nowych danych prywatnych — wymaga połączenia i opublikowania w formie zagregowanej tego, co państwo już ma.

• Dane już istnieją. NFZ wypłaca środki i zna każdą kwotę, a numer PWZ jest jawny. Brakuje jednego kroku: zsumowania wypłat po PWZ i udostępnienia wyniku.
• Jest podstawa ustrojowa. Sama Konstytucja (art. 68 ust. 2) stanowi, że władze publiczne zapewniają opiekę zdrowotną „ze środków publicznych” — a jawność pieniądza publicznego jest w Polsce standardem: jawne są już wynagrodzenia w administracji publicznej oraz oświadczenia majątkowe osób pełniących funkcje publiczne. Pieniądze ze składki zdrowotnej nie powinny być wyjątkiem.
• Są wzorce zagraniczne. W Norwegii listy podatkowe są dostępne online od 2001 r. (tradycja sięga połowy XIX w.); wgląd w dochody obywateli mają też Szwecja, Finlandia i Islandia (Money.pl). Jawność jest wykonalna i bywa standardem.
• Naturalny gospodarz. Rejestr mógłby prowadzić NFZ lub Ministerstwo Zdrowia, a nadzór nad nim — niezależny organ kontroli wydatków publicznych.

Co zmieniłby rejestr#

• Umożliwiłby kontrolę łącznych wypłat ze środków publicznych — dziś niemożliwą.
• Ujawniłby skalę wieloetatowości i ewentualne nadużycia (np. równoległe „gotowości”).
• Pozwoliłby powiązać wydatki z dostępnością — sprawdzić, czy rosnące pieniądze skracają kolejki.
• Chroniłby uczciwych lekarzy przed zbiorowym podejrzeniem.

Najczęstszy zarzut: „A co z RODO?”#

Środowisko lekarskie w sporze o jawność najczęściej powołuje się na RODO i ochronę danych osobowych. To jednak nieporozumienie: RODO nie jest zakazem przetwarzania danych — to zbiór zasad określających, kiedy i na jakiej podstawie wolno je przetwarzać. Przewiduje wprost wyjątki wynikające z celu i podstawy prawnej.

Podstawa prawna — Rozporządzenie 2016/679 (RODO), art. 5, 6 i 86 (tekst RODO, EUR-Lex); jawność wydatków publicznych — ustawa o dostępie do informacji publicznej.

Wszystkie liczby na tej stronie pochodzą z ogólnodostępnych źródeł — zob. dane, mechanizmy i bazę artykułów.