Bez żargonu

Słowniczek — pojęcia w jednym zdaniu

Ochrona zdrowia mówi swoim językiem: kontrakt, kapitacja, ryczałt, taryfa. Tu tłumaczymy najważniejsze pojęcia z tej strony prosto, jednym zdaniem — żeby dane dało się zrozumieć bez wcześniejszej wiedzy. Definicję formy oddzielamy od naszej obserwacji.

NFZ

Narodowy Fundusz Zdrowia — państwowy płatnik. Zbiera Twoją składkę zdrowotną i płaci placówkom za leczenie. Plan finansowy na 2026 r.: ~217 mld zł.

PWZ

Numer prawa wykonywania zawodu — publiczny, jawny identyfikator zawodowy lekarza (to nie PESEL).

obserwacjaWłaśnie o ten numer proponujemy oprzeć jawny rejestr wypłat ze środków publicznych — bez ujawniania danych prywatnych.

AOTMiT

Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji — państwowa agencja, która wycenia świadczenia (ustala „taryfę”) i zbiera dane o wynagrodzeniach medyków.

Etat (umowa o pracę)

Zatrudnienie na zasadach Kodeksu pracy. Płaca zasadnicza wynika z ustawy (drabina taryfowa) i jest jawna; obowiązują limity czasu pracy.

Kontrakt / B2B

Umowa, w której lekarz prowadzący działalność (firma) wystawia placówce faktury — jak przedsiębiorca przedsiębiorcy. Legalna, powszechna forma rozliczenia.

obserwacjaKwot kontraktów nikt nie publikuje, a jeden lekarz może łączyć je w wielu placówkach naraz — i nikt nie sumuje ich po osobie. To sedno problemu jawności.

Kapitacja

Sposób finansowania podstawowej opieki zdrowotnej (POZ): stała roczna stawka „za zapisanego pacjenta” (2026: 226,08 zł, korygowana współczynnikiem wieku), niezależnie od liczby wizyt.

Ryczałt

W szpitalu (sieć PSZ): z góry ustalona kwota za pakiet świadczeń rozliczanych „w punktach”, a nie osobno za każdą procedurę.

Nadwykonania

Świadczenia udzielone pacjentom ponad limit z umowy z NFZ. Placówka je wykonała, ale zapłata bywa sporna albo odroczona.

Dyżur „pod telefonem” (gotowość)

Płatna gotowość do stawienia się na wezwanie — 50% stawki godzinowej — bez obowiązku fizycznej obecności w szpitalu.

obserwacjaBez rejestru nikt nie widzi, ile takich gotowości przypada na jednego lekarza w tej samej dobie.

Opt-out

Pisemna zgoda pracownika na pracę powyżej 48 godzin tygodniowo (do ok. 78 h). Dotyczy etatu — kontrakt B2B jest poza tymi limitami.

Liczby w hasłach mają źródła na podstronach, do których się odnoszą — zob. dane, mechanizmy i postulat. Brakuje pojęcia? napisz do nas.