Wieloetatowość i równoległe kontrakty

Dlaczego to w ogóle możliwe#

Wieloetatowość sama w sobie nie jest nadużyciem — problemem jest to, że jej suma jest niewidoczna. Żeby jeden lekarz mógł sumować placówki bez limitu i bez wiedzy kogokolwiek, muszą zajść trzy warunki naraz. W polskim systemie zachodzą wszystkie.

Przepis, który to legalizuje — i jego data ważności#

Rekordowe grafiki nie są luką w prawie, tylko skutkiem konkretnego przepisu. Klauzula opt-out — art. 96 ustawy o działalności leczniczej — pozwala za pisemną zgodą pracownika przekroczyć przeciętnie 48 godzin pracy tygodniowo. Dotyczy osób z wyższym wykształceniem medycznym, zatrudnionych w szpitalach całodobowych i pełniących dyżury. Przepis zostanie uchylony 1 stycznia 2028 r., a termin ten pochodzi z nowelizacji z 2018 r. — nie z obecnej reformy.

I tu wraca wzór, który powtarza się na tej stronie: opt-out dotyczy etatu, a nie obejmuje umów cywilnoprawnych ani działalności gospodarczej. Limit trafia więc w tę formę zatrudnienia, którą i tak widać w papierach, a omija tę, której sumy nikt nie liczy. Skala skutku po stronie etatu jest przy tym realna: lekarz pracujący dziś przeciętnie 260 godzin miesięcznie musiałby zejść o około 52 godziny, głównie z najlepiej płatnych dyżurów nocnych i świątecznych, a szpitale szacują wzrost zapotrzebowania na etaty o około 25%.

Drugi limit jest świeży i pierwszy raz podaje twardą liczbę wprost o wieloetatowości. W wykazie prac rządu z 21 lipca 2026 r. łączny wymiar czasu pracy u wszystkich zatrudniających nie miałby przekraczać dwukrotności pełnego etatu, przy minimum pół etatu w każdym miejscu i zgodzie pierwszego świadczeniodawcy na kolejne. Umowy niespełniające wymogów mają wygasnąć 31 grudnia 2026 r. Zastrzeżenie, bez którego byłby to obraz zbyt różowy: sumowanie ma obejmować podmioty z umową z NFZ, więc praca prywatna zostaje poza rachunkiem, a bez identyfikatora pozwalającego zsumować rozliczenia jednej osoby egzekwowanie sufitu opiera się na deklaracjach zatrudniających. Limit bez rejestru to wciąż liczba, której nikt nie potrafi sprawdzić.

Opt-out i skutki jego wygaśnięcia — Rynek Zdrowia (20 VII 2026); założenia z wykazu prac rządu — Rynek Zdrowia (21 VII 2026). Status obu zmian śledzimy w monitorze reformy.

Głośna sprawa z 2026 r. — co pokazała#

Najlepiej widać ten mechanizm na sprawie, która w 2026 r. obiegła media. Nie chodzi w niej o stawkę — chodzi o to, że żaden rejestr nie zsumował ani godzin, ani wypłat jednej osoby rozproszonych po kilku szpitalach.

Sprawa jawna — ta sama arytmetyka, tyle że widoczna#

Nie każdy taki przypadek to zarzut — i następny pokazuje dlaczego. Dyrektorka szpitala powiatowego w Łosicach (Mazowsze, ok. 7 tys. mieszkańców) wykazała w oświadczeniu majątkowym za 2025 r. ok. 1,7 mln zł brutto z pracy: ~437 tys. zł za kierowanie szpitalem i ~1,3 mln zł z dyżurów lekarskich (do tego ~111 tys. zł emerytury). 72-letnia pediatra i neonatolog dyżuruje — jak tłumaczy — bo inaczej oddziału dziecięcego nie miałby kto obsadzić. Stawka jak u wszystkich lekarzy w tym szpitalu: 205 zł/godz.

A teraz sedno: to nie jest zarzut. Rzecz jest jawna, zadeklarowana i — jak przekonuje dyrektorka — ratująca oddział. Tyle że tę sprawę w ogóle widać tylko dlatego, że dyrektor musi złożyć oświadczenie majątkowe. Lekarz na zwykłym kontrakcie — a tak rozlicza się ok. 73% specjalistów — nie składa żadnego. Tam identyczna suma jest równie realna i równie niepoliczalna, tyle że nikt jej nie zobaczy. Jawność nie jest tu karą dla lekarza — jest jedyną różnicą między sprawą, o której wiemy, a tysiącami, o których nie.

Dyrektorka szpitala powiatowego w Łosicach — oświadczenie majątkowe za 2025 r. (~1,7 mln zł z pracy: ~437 tys. funkcja + ~1,3 mln dyżury; stawka 205 zł/godz.): Wirtualna Polska, Money.pl, TVP Warszawa; obrona „gdyby nie jej dyżury, oddział pediatryczny trzeba byłoby zamknąć” — Radio dla Ciebie. Świadomie pomijamy nazwisko (osoba publiczna) — opisujemy mechanizm i jego jawność, nie osobę. Wyliczenie godzin jest nasze, z zadeklarowanej kwoty i stawki 205 zł/godz.

„Lekarze objazdowi” — ten sam brak rejestru, odwrotny ruch#

Ta sama niewidzialność ma drugą twarz. Zamiast sumować godziny w wielu miejscach, część specjalistów robi ruch odwrotny: wybiera z każdej placówki tylko to, co najbardziej opłacalne — wykonuje intratny zabieg i jedzie dalej, omijając dyżury, powikłania i „drogich” pacjentów. Dyrektor szpitala w Płońsku (Mazowsze) nazywa ich „lekarzami objazdowymi”; media — „turystami”. Tak to opisuje:

Uczciwie: to nie jest przede wszystkim wina lekarza — to racjonalna odpowiedź na źle ustawiony system. Napędzają ją dwie rzeczy z sąsiednich stron: kontrakt bez obowiązku dyżuru (kontrakt vs etat) i to, że na kilku procedurach da się zarobić krocie, bo bywają przeszacowane, podczas gdy leczenie powikłań i „trudnego” pacjenta jest niedoszacowane (wycena świadczeń).

Rola nieprzejrzystości jest tu jednak konkretna: nikt nie widzi całego wzoru. Każda placówka zna wyłącznie swój wycinek — swój kontrakt, swój zabieg. Że ten sam numer PWZ zbiera intratne procedury w pięciu powiatach, a dyżuru nie wziął nigdzie — nie pokazuje żadna baza. Rejestr powiązany z numerem PWZ ujawniłby ten wzór od razu: wysokie łączne rozliczenie, wiele placówek, zero dyżurów. Dziś jest po prostu niewidoczny — więc i nierozliczalny.

Jest w tym gorzki paradoks: lekarz, który zostaje na dyżurze i bierze na siebie powikłania, w papierach wygląda mniej „wydajnie” i zwykle zarabia mniej niż objazdowy kolega od samych zabiegów. System nagradza model objazdowy właśnie dlatego, że nie widzi całości — a bez jawności trudno nawet policzyć, ile on naprawdę kosztuje.

Dyrektor szpitala w Płońsku (woj. mazowieckie) o „lekarzach objazdowych/turystach”, w reakcji na zapowiedź limitu stawki 240 zł/godz. — Wirtualna Polska (9 VII 2026). Świadomie pomijamy nazwiska — opisujemy mechanizm, nie osoby. „Turysta” to skrót medialny; wielu lekarzy dojeżdżających łata realne braki kadrowe.

Czego te sprawy dowodzą — a czego nie#

• Nie każdy wieloetatowiec nadużywa. Wielu lekarzy pracuje w kilku miejscach uczciwie — łatając dziury w grafikach, których inaczej nie ma kim obsadzić. Problemem jest niewidzialność sumy, nie sama wieloetatowość.
• To nie zarzut wobec osoby, lecz opis konstrukcji systemu. Dlatego nie podajemy nazwiska. Ten sam brak rejestru, który pozwala ukryć fortunę, obciąża też podejrzeniem uczciwych lekarzy — bo skoro nie widać sumy, każdą można sobie dopowiedzieć.
• Fakt ≠ zarzut. Część ustaleń z tej sprawy to wciąż zarzuty i relacje — bada je prokuratura i izba lekarska. Twardy, bezsporny jest sam mechanizm: sumy nikt nie liczy.