Lejek kształcenia: 2/3 miejsc stoi pustych

Wejście się poszerza#

• Miejsca na studia: 8 170 (2019/20) → 10 504 (2025/26), +28,6%.
• Uczelnie z kierunkiem lekarskim: ~23 (2022/23) → 36 (2023/24) → ~33 (2025/26). Uwaga: 9 uczelni ruszyło mimo negatywnej opinii PKA (brak sal, baz, prosektoriów) — MZ odciął im limity.
• Miejsca rezydenckie: ~6 100 (2020) → ~10 900 (2025).

Ale większość miejsc specjalizacyjnych zostaje pusta#

Co roku oferuje się 12–16 tys. miejsc specjalizacyjnych, a obsadza tylko ~4–5,5 tys. Dwie trzecie do trzech czwartych miejsc pozostaje pustych — w tym część finansowanych rezydentur. To nie „reglamentacja liczby”, lecz struktura: miejsca są tam, gdzie mało chętnych, a chętni biją się o nieliczne miejsca w dziedzinach dochodowych na rynku.

Dlaczego tyle miejsc stoi pustych?#

Puste miejsca nie oznaczają, że nikt nie chce być lekarzem — chętnych jest wielu. Problem w tym, że miejsca są nie tam, gdzie chętni, i nie na takich warunkach, by je wybrać. Składają się na to cztery rzeczy:

1. Większość pustych to miejsca pozarezydenckie — bez finansowania. Oferta dzieli się na rezydenckie (z pensją opłacaną przez Ministerstwo Zdrowia) i pozarezydenckie (bez tej pensji — lekarz musi sam znaleźć płatnika albo szkolić się w innym trybie). Tych drugich mało kto się podejmuje, więc w statystyce „oferowane” to w dużej części miejsca teoretyczne. Nawet część finansowanych rezydentur bywa jednak nieobsadzona.
2. Rozjazd między ofertą państwa a wyborami kandydatów. Państwo otwiera najwięcej miejsc w dziedzinach deficytowych i mało dochodowych na rynku (choroby wewnętrzne, medycyna ratunkowa, patomorfologia, geriatria) — tam chętnych jest mniej niż miejsc. A kandydaci biją się o nieliczne miejsca w dziedzinach dochodowych prywatnie (dermatologia ~6,9, chirurgia plastyczna ~7,5 chętnych na miejsce). Miejsca są — ale nie w dziedzinach, które ludzie wybierają. Zobacz to w danych →
3. Deficytowe dziedziny są obciążające i słabo płatne później. Mimo wyższej pensji rezydenta (priorytetowe) interna czy medycyna ratunkowa oznaczają ciężkie dyżury, dużą odpowiedzialność i wysokie ryzyko wypalenia — a na rynku płacą mniej niż dermatologia czy okulistyka. Racjonalny kandydat wybiera dziedzinę dochodową; deficytowe zostają puste mimo dopłat.
4. Geografia i rezygnacje. Część miejsc jest w mniej atrakcyjnych regionach i szpitalach powiatowych, których nikt nie wybiera nawet w porządnej dziedzinie. Do tego dochodzą rezygnacje w trakcie i przerwy w szkoleniu.

Egzamin nie jest sitem — dla Polaków#

Lekarski Egzamin Końcowy (LEK) polscy absolwenci zdają w 96–99% — to nie tu odpada się z systemu. Powód jest konkretny: 70% pytań każdej sesji pochodzi z jawnej, publicznej bazy CEM (ok. 2,5 tys. pytań, publikowanych po egzaminie), a próg to 56%. Twardym filtrem jest za to LEW — egzamin weryfikacyjny dla dyplomów spoza UE. Ten sam organizator, te same 200 pytań — a zdaje go ~8,5% Ukraińców i ~14,5% Białorusinów (kumulatywnie 2021–2026).

Kontrast jest jaskrawy, ale bądźmy uczciwi co do jego wagi. Część przepaści to bariera językowa (LEW wyłącznie po polsku, głównie dla lekarzy zza wschodniej granicy), nie sama wiedza — choć nawet z tą poprawką LEW pozostaje surowszy niż brytyjski PLAB (~65–70% zdawalności) czy amerykański egzamin dla obcych dyplomów (~70–90%). I rzecz istotna: samorząd lekarski nie domaga się zaostrzenia LEW — kwestionuje tryb uproszczony, który LEW w ogóle omija. Najostrzejszy filtr działa więc na mniejszość, a większość lekarzy spoza UE weszła do zawodu bocznymi drzwiami.

Ta sama jawna baza ma drugi, mniej oczywisty skutek — dla rekrutacji na specjalizacje. O rezydenturę konkuruje się wynikiem LEK, ale gdy 70% pytań się powtarza, wyniki gęstnieją przy górze skali — potrafi być 30–40 osób z identycznym rezultatem. To nie znaczy, że egzamin przestaje być uczciwy: reguły są jawne i te same dla wszystkich. Słabnie co innego — zdolność różnicowania. A gdy wyniki są równe, o miejscu decyduje kryterium rozstrzygające: średnia ocen ze studiów, miernik nieporównywalny między uczelniami. Im mniej rozstrzyga egzamin, tym więcej waży to, czego jednym testem nie widać.

Źródła: limity na studia — Rynek Zdrowia; uczelnie i opinie PKA — Konkret24 / TVN24; miejsca oferowane vs obsadzone — Termedia, Puls Medycyny; zasady, próg i jawna baza LEK/LEW — CEM; zdawalność LEW — Rzeczpospolita; odtajnienie pytań (wyrok NSA I OSK 2466/19, 2020) — Sieć Obywatelska Watchdog; projekt likwidacji jawnej bazy i skok wyników — Gazeta Prawna, Termedia; tie-break rekrutacji (art. 16c ustawy o zawodach lekarza) — LexLege.

Miejsca rezydenckie vs pozarezydenckie — i gdzie wraca nepotyzm#

Specjalizację zdobywa się na dwa sposoby. Tryb rezydencki — pensję płaci Ministerstwo Zdrowia. Tryb pozarezydencki — koszt ponosi placówka (dawniej bywał to „wolontariat”, czyli praca za darmo; dziś umowa musi przewidywać co najmniej minimalną stawkę). Na oba tryby rekrutuje się tak samo — według wyniku Lekarskiego Egzaminu Końcowego (LEK). Egzamin jest więc formalną, obiektywną bramką.

Miejsca — wykaz CMKP, sesja jesień 2025 (pozarezydenckie = ogółem − rezydenckie); konkurencja — dane dyr. CMKP (jesień 2025). Zob. też zarobki i miejsca wg specjalizacji.

Zwróć uwagę na górę tabeli. Na najbardziej obleganych dziedzinach miejsc jest w ogóle mało, a te finansowane przez państwo — rezydenckie — to garstka: chirurgia plastyczna to 7 miejsc rezydenckich w całym kraju, endokrynologia 25, dermatologia 35 — przy 6–7 chętnych na miejsce. Kto nie zmieści się w tej garstce, zostaje z opcją pozarezydencką: bez pensji z MZ, na koszt placówki, która musi chcieć go przyjąć. Nie każdego na to stać i nie każdy ma tam dojście.

Dwa tryby specjalizacji i finansowanie — Rynek Zdrowia, Prawo.pl; ostrzeżenie o „powrocie nepotyzmu” przy reformie trybów (stanowisko samorządu lekarskiego) — Rzeczpospolita, PulsHR. To udokumentowana obawa i zarzut z debaty, nie prawomocne ustalenie.