Wizyty, których nie było

W rozliczeniach z NFZ płaci się nie za leczenie, lecz za sprawozdanie leczenia. To rozróżnienie brzmi jak niuans księgowy, a jest sednem sprawy: wpis w systemie jest podstawą zapłaty, a jedynym człowiekiem spoza układu placówka–NFZ, który wie, że danej wizyty nie było, jest pacjent. Przez lata nie miał jak tego zobaczyć. Od czasu Internetowego Konta Pacjenta — ma.

Mechanizm: wpis jest pieniądzem#

Jak opisujemy w rozliczeniach NFZ, budżet placówki zależy od punktów, a nie od jawnej ceny pojedynczej usługi. Wykonanie planu decyduje o ryczałcie na kolejny okres — powyżej 98% planu to 100% ryczałtu, poniżej progu ryczałt spada. Powstaje bodziec, by „domknąć" liczby. Domknąć je można na trzy sposoby: rzeczywiście przyjąć pacjentów, zawyżyć wycenę tego, co się wydarzyło (upcoding) — albo sprawozdać zdarzenie, którego nie było.

Trzeci wariant różni się od upcodingu jednym: nie zawyża istniejącej wizyty, tylko tworzy ją od zera. Potrzebuje wyłącznie numeru PESEL osoby, która nigdy się nie dowie — bo nie czeka na wynik, nie odbiera recepty i nie ma powodu, by cokolwiek sprawdzać. Dokumentacja medyczna, jedyny dowód, jest dostępna wyłącznie kontroli. Dlatego z zewnątrz taki wpis jest nieodróżnialny od prawdziwego — poza jednym punktem widzenia: pacjenta.

Że nie jest to hipoteza, pokazuje kontrola NFZ w szpitalu w Rzeszowie. Wg ustaleń Funduszu placówka celowo nie sprawozdawała faktycznie wykonanych procedur, wykazując w systemie znacznie droższe operacje, których w rzeczywistości nie przeprowadzono. Kara — 1 870 003 zł — była największą pojedynczą karą pokontrolną w kraju w I kw. 2026 r.

Zasady ryczałtu i próg 98% — zob. Rozliczenia: ryczałt, punkty, nadwykonania; ustalenia kontroli w Rzeszowie i wyniki kontroli NFZ za I kw. 2026 — Bankier.pl (07.2026).

Skala: tysiące zgłoszeń, połowa zasadna#

Odkąd pacjenci mogą zaglądać do własnej historii leczenia, zaczęli zgłaszać rzeczy, których w niej być nie powinno. Tylko w 2024 r. do NFZ wpłynęło blisko 3,5 tys. zgłoszeń dotyczących świadczeń widocznych na IKP, a ponad 1600 z nich Fundusz uznał za zasadne. To nie jest margines statystyczny — to niemal połowa.

Rozkład jest nierówny i mówi coś o samym mechanizmie. Najczęściej zgłaszane nieprawidłowości dotyczą leczenia stomatologicznego i rehabilitacji — świadczeń seryjnych, tanich pojedynczo, rozliczanych masowo i rzadko wywołujących u pacjenta odruch weryfikacji. Konkretne przypadki opisywane przez NFZ i media:

• wizyta u reumatologa w przychodni, w której pacjent nigdy się nie leczył;
• rozliczona proteza zębowa, której pacjent nigdy nie dostał;
• zabiegi rehabilitacyjne rozliczone jako refundowane przez NFZ — choć pacjentka zapłaciła za nie z własnej kieszeni.

Ostatni przykład jest szczególnie wymowny: pacjent płaci prywatnie, a placówka bierze drugi raz — tym razem ze środków publicznych. To samo świadczenie, dwa źródła zapłaty.

Liczba zgłoszeń (blisko 3,5 tys. w 2024 r., ponad 1600 zasadnych), rozkład na stomatologię i rehabilitację oraz przykłady — Rynek Zdrowia (10.08.2024), wypowiedzi dyrektora Biura Komunikacji Społecznej NFZ oraz rzeczniczek oddziałów pomorskiego i zachodniopomorskiego; zob. też Rzeczpospolita (08.08.2024).

Dlaczego akurat pacjent musi to wyłapać#

Kontrola NFZ działa punktowo i z opóźnieniem — sprawdza tam, gdzie akurat zajrzy. W I kw. 2026 r. Departamenty Kontroli przeprowadziły 490 postępowań, a łączne skutki finansowe sięgnęły 54 356 609 zł: 23,6 mln zł zwrotu nienależnie przekazanych środków, blisko 30,5 mln zł kar umownych i ponad 213 tys. zł odszkodowań. To realne pieniądze — ale 490 postępowań w skali kraju to sito o bardzo dużych oczkach.

I tu mechanizm się domyka. Zapłata za świadczenie zamyka się wewnątrz relacji placówka–NFZ, dowodem jest dokumentacja niedostępna z zewnątrz, a jedyny zewnętrzny świadek — pacjent — do niedawna nie miał żadnego okna na te dane. IKP jest tym oknem. Jeden pacjent sprawdzający własną historię leczenia jest jedynym rozproszonym audytem, jaki ten system ma: nie wymaga kontroli, wniosku ani dostępu do dokumentacji. Wymaga pięciu minut i wiedzy, że w ogóle można.

Wyniki kontroli NFZ za I kw. 2026 (490 postępowań, 54 356 609 zł) — Bankier.pl (07.2026); skala nieprawidłowości pokontrolnych i nieweryfikowalność rozliczeń z zewnątrz — Rozliczenia NFZ, Brak jawności.

Sprawdź swoje IKP — instrukcja#

Zajmuje kilka minut, jest bezpłatne i nie wymaga niczego poza sposobem na potwierdzenie tożsamości. Historia wizyt sięga 2008 roku.

1. 1 Wejdź na https://pacjent.gov.pl i kliknij „Zaloguj się" w prawym górnym rogu.
2. 2 Potwierdź tożsamość jednym z czterech sposobów: profil zaufany, aplikacja mObywatel, e-dowód albo konto w banku. Jeśli nie masz profilu zaufanego, założysz go przez bankowość internetową.
3. 3 Po zalogowaniu odszukaj kafel „Historia leczenia" — obejmuje historię wizyt, zwolnienia lekarskie i listę zdarzeń medycznych. Kliknij „Zobacz".
4. 4 Przewiń do sekcji „Świadczenia w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia" i wybierz kafel „Historia wizyt" — to on prowadzi do wizyt zrefundowanych przez NFZ od 2008 r. wraz z kosztem ich refundacji.
5. 5 Jesteś na liście „Twoje wizyty". Najpierw zmień na dole „Pokaż na stronie" — domyślnie widać tylko 5 pozycji, więc bez tego przeklikasz się przez kilkanaście stron i coś przeoczysz. Licznik „Wszystkich pozycji" mówi, ile masz wpisów, a „Podsumowanie kosztów refundacji" — ile NFZ zapłacił za Ciebie łącznie. Zestawienie obejmuje wyłącznie świadczenia finansowane przez NFZ, a nowe wpisy potrafią pojawiać się z opóźnieniem.
6. 6 Przejrzyj listę i szukaj czterech rzeczy: placówek, w których nigdy nie byłeś; dat, w których na pewno nie było Cię u lekarza; świadczeń, za które zapłaciłeś prywatnie, a widnieją jako refundowane; oraz wpisów ze stomatologii, rehabilitacji i sprzętu medycznego — tam trafia najwięcej zgłoszeń. Przycisk „Szczegóły" przy wizycie pokazuje, co się na nią złożyło i ile kosztowała.
7. 7 Zanim zgłosisz — wyklucz dwa fałszywe alarmy. Po pierwsze: teleporada też jest wizytą i jest odnotowywana. Po drugie: świadczenie mogło wykonać podwykonawstwo — wtedy data się zgadza, ale nazwa podmiotu jest inna, i to sytuacja prawidłowa.
8. 8 Jeśli wpis nadal się nie broni — w „Szczegółach" wizyty wybierz „Zgłoś nieprawidłowość". Uzupełnij dane kontaktowe i wyślij. Zgłoszenie trafi do właściwego oddziału wojewódzkiego NFZ, który wszczyna postępowanie wyjaśniające i żąda od placówki dokumentacji.
9. 9 Nie zgłaszaj tej samej sprawy wielokrotnie — to wydłuża postępowanie i opóźnia rozpatrzenie Twojego zgłoszenia. Poczekaj na odpowiedź.
10. 10 Sprawdź też konto dziecka (masz pełny dostęp do 18. roku życia) oraz — jeśli masz upoważnienie — konta starszych bliskich. To ta grupa najrzadziej zagląda do IKP sama.

Inne kanały i inne sprawy. Nieprawidłowość w świadczeniach NFZ zgłosisz także przez ePUAP, listem albo osobiście w oddziale wojewódzkim NFZ. Błędnie wystawioną receptę lub skierowanie poprawia lub anuluje wyłącznie placówka, która je wystawiła — tam zgłoś się w pierwszej kolejności. Sprawy dotyczące danych osobowych, danych członków rodziny lub składek zdrowotnych z ZUS/KRUS prowadzi Centrum e-Zdrowia: infolinia 19 239 lub formularz p1pomoc.cez.gov.pl.

Ścieżka zgłoszenia, katalog spraw, zastrzeżenia o teleporadzie i podwykonawstwie, zakaz wielokrotnych zgłoszeń oraz kanały alternatywne — NFZ: Zgłaszanie nieprawidłowości przez IKP; sposoby logowania, zakres danych, historia od 2008 r. i upoważnienia — pacjent.gov.pl — O IKP i centrum wsparcia IKP; postępowanie NFZ po potwierdzeniu nieprawidłowości — Rynek Zdrowia (2024).

Zob. też bazę artykułów: kontrakty i rozliczenia oraz patologię w liczbach. Opisujemy mechanizm, nie osobę — bez nazwisk. Zdecydowana większość lekarzy i placówek rozlicza się rzetelnie; problemem jest system, w którym nierzetelność jest tania, a jej wykrycie zależy od tego, czy pacjent akurat zajrzy na swoje konto.